Aslında araştırma konumuzun özünü burası oluşturmaktadır. Zira gerek yukarıdaki ve gerekse aşağıdaki konularda genellikle pek ihtilaf söz konusu değildir. Ancak Eshâb-ı Kehf'in yaşadıkları şehir ve sığındıkları mağara konusunda çeşitli kaynaklarda değişik yerler gösterilmektedir. Çin'den İspanya'ya kadar tam 33 yerde Eshab-ı Kehf'in sığındığı mağara olarak gösterilen yerler vardır. (1) Bunlardan sadece birinin doğru olduğu düşünülürse, bir ayıklama yapmak gerektiği aşikârdır.

Eshâb-ı Kehf mağarasının birden fazla yerde gösterilmesinin çeşitli sebepleri vardır. Kısaca özetlemek gerekirse, birinci olarak, gerek İsrailiyatta gerekse konunun incelendiği İslâm Tarihi ile ilgili kaynaklarda ve tefsirlerde, Eshâb-ı Kehf'in sığındıkları mağara değişik yerlerde gösterilmektedir. Aslında ihtilafın özü burada yatmaktadır. İkinci olarak, Eshâb-ı Kehf'in uyudukları iddia edilen yerler birbirine çok benzemektedir. Meselâ herbirinde mağaranın üzerine yapıldığı belirtilen mescid'in bulunması bunun en güzel örneğidir. Üçüncü olarak da halkın, böyle tarihi ve dini mahiyeti olan "Faziletli Gençleri" bağrına basmak ve kendilerine yakın olmak arzu ve istekleridir. Bundan daha tabii bir irade olamaz.

Ancak böylesine önemli bir konuda hissî yaklaşımları bir tarafa bırakıp gerçekleri tesbit etmek gerekir. Herkesin onlara yakın olma arzusu neticesinde birden fazla yer gösterilmesi, halkın hüsn-ü zannını kırar ve herkesin kalbinde bir "acaba" bırakır. Bu nedenle tarihî ve ilmî delilleri bir araya getirip "İşte Eshâb-ı Kehf burada yaşamış ve bu mağarada uyumuşlardır" gerçeğini ortaya çıkarmak gerekir. Bu nedenle biz tarihî ve ilmî gerçekleri inceleyerek bu hususta şimdiye kadar hiçbir araştırmacının müracaat etmediği veya edemediği "Arşiv Belgelerinin" ışığı altında meseleyi gün yüzüne çıkarmaya çalışacağız.

(1) L. Massignon, Opera Minora, C. III, 151-159.